Bayrampaşa İstanbul’un Hangi Yakasında ?
Bayrampaşa İstanbul’un Hangi Yakasında sorusuna cevap olarak , BAYRAMPAŞA İLÇESİ İstanbul’un Avrupa yakasında ve tarihî yarımadanın kuzeybatısındaki Bayrampaşa ilçesi, doğuda Eyüp ve Gaziosmanpaşa, batıda ise Esenler ile komşudur. İlçenin kuzeyinde Gaziosmanpaşa, güneyinde Zeytinburnu ilçesi vardır.
Bayrampaşa İstanbul’un Hangi Yakasında ; Sınırlarının bir bölümü karayollarına tekabül eden Bayrampaşa’nın, Gaziosmanpaşa sınırı “Eski Edirne Asfaltı” denen yoldan geçer. Eyüp sınırının ise yarıya yakınını Rami Kışla Caddesi teşkil eder. Esenler sınırının ise önemli bir bölümü TEM-Otogar bağlantı yolu ve devamındaki Dumlupınar Caddesi’nden geçer. Bu sınırlar içinde Bayrampaşa 9 km2 olan alanıyla, Güngören ve Beyoğlu’ndan sonra, 3. sırada gelir. Bayrampaşa 20 Mayıs 1990 tarihinde ilçe oldu.88 İlçe bu tarihte yapılan idari bir düzenlemeyle Eyüp’e bağlı 11 mahallenin birleştirilmesiyle kuruldu.
Bayrampaşa İstanbul’un Hangi Yakasında
İlçeyi teşkil eden mahalleler; Altıntepsi, Cevatpaşa, İsmetpaşa, Kartaltepe, Kocatepe, Muratpaşa, Orta, Terazidere, Vatan, Yenidoğan ve Yıldırım mahalleleridir. Bugün de ilçenin idari yapısı adı geçen 11 mahalleden ibarettir. İlçenin merkezi, eski adı Sağmalcılar89 olan Bayrampaşa köyüdür. İlçe bu köyün gelişmesiyle oluşmuştur.
1927-1928 yılları arasında 13 göçmen hanesinden oluşan Sağmalcılar’a, 1948-1950 döneminde Bulgaristan’dan, 1951’de ise Yugoslavya’dan gelen göçmeler yerleşmiştir.90 Ancak Sağmalcılar’da köy tüzel kişiliğinin 1950-1955 yılları arasında kurulduğu anlaşılmaktadır. Zira 1950 idari taksimatında Sağmalcılar köyü yoktur. Fakat 1955’te Eyüp ilçesi Rami bucağında 4.932 nüfuslu bir köy olarak Sağmalcılar mevcuttur. Bu tarihten sonra yoğun bir yerleşime sahne olan ve nüfusu hızla artan Sağmalcılar köyünde 1964’te belediye teşkilatı kurulmuştur. 1970’te Eyüp ilçesi Merkez bucağındaki iki köyden biridir.91 Sağmalcılar adı 1 Nisan 1970’te Bayrampaşa olarak değiştirilmiştir.
Bayrampaşa İstanbul’un Hangi Yakasında
IV. Murat dönemi sadrazamlarından olan Bayram Paşa’nın burada bir çiftliğinin olması nedeniyle Sağmalcılar’a Bayrampaşa adı verilmiştir. Günümüzde semt, işyeri, durak (otobüs, tramvay, metro) ve okul93 adı olarak “Sağmalcılar” yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. İstanbul’daki numune bağlarından birinin bulunduğu Bayrampaşa’da 1950’lere kadar bağlar mevcuttu. Günümüzde Bayrampaşa’daki Numunebağ semti ile Bağ Sokak (Muratpaşa Mahallesi), Bağlar Caddesi (Vatan Mahallesi), Bağlar Çıkmazı (Ortamahalle) ve Numunebağı Caddesi (Kocatepe Mahallesi) gibi sokak adları bu bağlardan geriye kalanlar oldu. 1955’te Vatan ve Millet caddelerinin yapımı sırasında evleri yıkılanlar Bayrampaşa’ya yerleştirilirken, sanayi tesislerinin varlığı nüfusu artıran esas güç oldu.
Bayrampaşa İstanbul’un Hangi Yakasında …
1950’lerde İstanbul’a olan yoğun göçlerden büyük ölçüde etkilenen Bayrampaşa’da hızlı nüfus artışı ve plansız yerleşme çeşitli altyapı sorunlarını beraberinde getirdi. 1950’lerin başlarından itibaren İstanbul’a olan göçler artmıştı. İstanbul’a göç edenlerin yerleştiği alanlardan biri de Sağmalcılar ve çevresiydi. Çevrede mevcut sanayi tesislerinde çalışanların, bu tesislere yakın alanlara yerleşmesi, çoğu gecekondu semtleri olmak üzere, yeni yerleşim alanlarının ortaya çıkmasına neden olurken, aynı zamanda nüfusun da hızla artmasına neden oldu. Sağmalcılar’da sanayi tesisleri haricinde nüfusu artıran bir başka unsur da 1950 sonrası Bulgaristan ve Yugoslavya’dan gelen muhacirlerin bir kısmının buraya yerleşmesi oldu.
Sağmalcılar’da 1950’de 358 kişi yaşıyordu.94 Cumhuriyet döneminde yapılan nüfus sayımlarına göre, Sağmalcılar’a ait ilk nüfus bilgileri 1955 yılına aittir. Bu tarihte Sağmalcılar köyünün nüfusu 4.932 kişiydi ve nüfusun %80’inin erkeklerden oluşuyordu (Şekil 16). Erkek nüfus fazlalığı, sanayi tesislerinde çalışmak için gelenlerin büyük çoğunluğunun erkek olmasıyla yakından ilgilidir. Ayrıca elde kayıtlı bir veri olmamakla birlikte, Sağmalcılar’ın Maltepe ve Davutpaşa askerî kışlalarının çok yakınında olması asker nüfusu faktörünü de akla getirmektedir. Sağmalcılar nüfusu 1955-1960 yılları arasında, beş yılda, tam altı kat artarak 1960’ta 29.110 kişiye çıktı. Akabinde 1960-1970 döneminde de dört kat arttı ve 1970’te 100.000’i aştı (124.085). Bu dönemdeki 94.975 kişilik artış en büyük artış miktarı oldu. Bu tarihten sonra da hızlı artışına devam etti.
Bayrampaşa nüfusu 1970-1980 arasında %33, 1980-1990 arasında ise %28 arttı. İlk nüfus verilerinin olduğu 1955 yılından itibaren sürekli artan nüfus, 2012’de 269.774 kişiye ulaştı. Bayrampaşa’da her sayım döneminde erkek nüfus kadınlara oranla fazla oldu. Ancak sadece 1955 yılında belirgin bir erkek nüfus fazlalığı görüldü. Bu tarihte nüfusun %80’i erkeklerden oluşuyordu. Ancak bu oran 1960’ta %53 ve 2012’de %50.5 oldu. Bayrampaşa’da yaşanan hızlı nüfus artışı üzerinde sanayi bölgesi olması ve çevresindeki diğer sanayi alanlarına (Zeytinburnu, Maltepe Mahallesi) yakınlık önemli oldu. Kuruluşundan beri (1927) sütçülük ve tarımın başlıca ekonomik faaliyet olduğu Sağmalcılar’da sanayi tesisleri ilk kez 1952’de kurulmuştur.95 Günümüzde Terazidere, Muratpaşa ve Ortamahalle ilçede sanayinin toplandığı başlıca alandır. 1950’lerde sanayiye bağlı olarak başlayan nüfus artışı ve mekânsal gelişmeye, 1980 sonrasında sanayi yanında başka faktörler de eklendi.
Eminönü ile Unkapanı arasında, Haliç kıyısında, bulunan sebze meyve halinin 1986’da ve Topkapı’da bulunan otogarın 1990’ların ortalarında Bayrampaşa’ya taşınması bu gelişmelerde etkili oldu. Diğer ticari alanlar olarak Kuru Gıdacılar Sitesi ve son yıllarda açılan çok sayıdaki alışveriş merkezi Bayrampaşa’nın ticari hayatına büyük katkı yaptı. Ancak bunlardan sebze meyve hali ve otogarın şehrin dışına taşınması ve yerlerine kentsel dönüşüm kapsamında konut ve alışveriş merkezlerinin yapılması gündemdedir. 2000 yılı verilerine göre, Bayrampaşa’da çalışan nüfusun yaklaşık yarısı (%45) imalat sanayi grubunda istihdam edilmiştir. Bunu %20’lik oran ile toptan ve perakende ticaret, lokanta ve otel sektörü izler. Üçüncü sırada %17’lik oran ile toplum hizmetleri, sosyal ve kişisel hizmetler grubu gelir.97 İmalat sanayinin istihdamdaki payının yüksekliği Bayrampaşa’nın sanayi bölgesinde olmasıyla yakından ilişkilidir. Bayrampaşa’da nüfusun en kalabalık olduğu semt Yıldırım Mahallesi’dir. 2011 yılı verilerine göre ilçe nüfusunun %18’i burada bulunur. Diğer taraftan Vatan Mahallesi en az nüfusun olduğu yerdir. 1990-2011 yılları arasında nüfusu azalan tek mahalle İsmetpaşa’dır. Nüfusun en fazla arttığı mahalle ise Cevatpaşa olmuştur (Tablo 9). Bayrampaşa 1950’den itibaren İstanbul’a gelenlerin yerleştiği önemli alanlardan biri oldu. Günümüzde (2012) ilçe nüfusunun %76’sı İstanbul nüfusuna kayıtlı değildir. Nüfusun %24’ünün İstanbul nüfusuna kayıtlı olduğu Bayrampaşa’da, İstanbul’dan sonra Kastamonu, Kırklareli, Giresun, Sinop, Edirne ve Trabzon nüfusuna kayıtlı olanlar ilk sıralarda gelir. Buna göre Bayrampaşa bu illerden göç almıştır. Bunlar içinde yaklaşık %5 ile Kastamonulular en fazla nüfusa sahiptir. Bayrampaşa nüfusunun coğrafi bölgelere dağılımında, İstanbul nüfusuna kayıtlı olanların çokluğu nedeniyle Marmara bölgesi ilk sırayı alır. İlçe nüfusunun %44’ü bu bölge illerinden oluşur. Karadeniz bölgesi %28 ile ikincidir. Diğer bölgelerden gelenlerin az olması nedeniyle, ilçede nüfusunun büyük bölümünü bu iki bölge teşkil eder..
